Zachowek: dochodzenie i obrona – ile się należy, darowizny, przedawnienie
Rodzic przepisał mieszkanie na rodzeństwo i pominął Cię w testamencie, albo to od Ciebie ktoś żąda zachowku? Zachowek to suma pieniędzy równa co do zasady połowie wartości udziału, który przypadłby Ci z ustawy (art. 991 k.c.). Prowadzę sprawy po obu stronach: opisz w formularzu, kto zmarł i komu przekazał majątek.
Ile wynosi zachowek: połowa czy dwie trzecie?
Połowę wartości udziału, który przypadłby Ci przy dziedziczeniu ustawowym (art. 991 § 1 k.c.). Dwie trzecie przy trwałej niezdolności do pracy albo u małoletniego zstępnego spadkodawcy. Do spadku dolicza się darowizny zmarłego (art. 993 § 1 k.c.).
| Kto może żądać | Zstępni, małżonek i rodzice, jeżeli byliby spadkobiercami z ustawy; rodzeństwo spadkodawcy nie (art. 991 § 1 k.c.) |
|---|---|
| Darowizny wstecz | Dla spadkobierców i uprawnionych bez limitu lat; dla innych osób z 10 lat przed śmiercią (art. 994 § 1 k.c.) |
| Termin | 5 lat od ogłoszenia testamentu, wobec obdarowanego od śmierci spadkodawcy (art. 1007 k.c.); koniec w ostatnim dniu roku (art. 118 k.c.) |
| Gdzie | Sąd ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 39 k.p.c.); okręgowy przy kwocie ponad 100 000 zł (art. 17 pkt 4 k.p.c.) |
| Opłata sądowa (nie honorarium) | Przy kwocie ponad 20 000 zł 5% całej kwoty, najwyżej 100 000 zł; do 20 000 zł od 30 do 1000 zł (art. 13 u.k.s.c.) |
Dostajesz pieniądze, nie część domu po rodzicach
Zachowek chroni najbliższych, których spadkodawca pominął w testamencie albo ominął, rozdając majątek za życia. Nie dostajesz udziału w domu, tylko roszczenie o zapłatę od spadkobiercy (art. 991 § 2 k.c.). Sprawy o zachowek to w dużej mierze spór o wycenę i o to, które darowizny wchodzą do wyliczenia.
Pominięto Cię w testamencie albo rodzeństwo dostało mieszkanie za życia rodzica
- Od śmierci rodzica albo ogłoszenia testamentu mijają kolejne lata — roszczenie przedawnia się po 5 latach (art. 1007 k.c.). Bieg przerywa m.in. pozew albo uznanie roszczenia (art. 123 § 1 k.c.); samo wezwanie do zapłaty nie.
- Przyszło do Ciebie wezwanie do zapłaty zachowku albo pozew — sprawdzasz, które darowizny doliczono i czy żądający sam czegoś nie dostał od zmarłego (art. 996 k.c.).
- Ojciec zapisał wszystko drugiej żonie albo Twojemu rodzeństwu, a mieszkanie darował za życia — darowiznę dolicza się do spadku (art. 993 § 1 k.c.).
- Twój rodzic zmarł przed dziadkiem, a dziadek pominął Cię w testamencie — wchodzisz w miejsce rodzica w dziedziczeniu ustawowym (art. 931 § 2 k.c.), więc jako wnuk możesz mieć prawo do zachowku.
- W testamencie jest wydziedziczenie — działa tylko z przyczyny z art. 1008 k.c. wpisanej w testament (art. 1009 k.c.) i nie po przebaczeniu (art. 1010 k.c.).
Należy Ci się zachowek: co robię po Twojej stronie
- 1Ustalam spadkobierców ustawowych i Twój udział, licząc także tych, którzy spadek odrzucili (art. 992 k.c.).
- 2Zbieram darowizny zmarłego z aktów notarialnych i ksiąg wieczystych i sprawdzam, które się dolicza (art. 993–994 k.c.).
- 3Wyliczam kwotę i wysyłam wezwanie do zapłaty z wyliczeniem.
- 4Składam pozew przed upływem 5 lat (art. 1007 k.c.) i wnoszę o biegłego, gdy wartość mieszkania jest sporna (art. 278 § 1 k.p.c.).
- 5Gdy spadkobierca nie ma z czego zapłacić, kieruję roszczenie do obdarowanego, najpierw do obdarowanego najpóźniej (art. 1000–1001 k.c.).
Żądają od Ciebie zachowku: co robię po Twojej stronie
- 1Sprawdzam, czy żądający należy do uprawnionych i czy roszczenie się nie przedawniło (art. 991 § 1 i art. 1007 k.c.).
- 2Szukam darowizn, które żądający sam dostał od zmarłego: zalicza się je na jego zachowek (art. 996 § 1 k.c.).
- 3Kwestionuję wycenę obejmującą Twój remont albo dobudowę: liczy się stan z dnia darowizny (art. 995 § 1 k.c.).
- 4Wnoszę o odroczenie, raty, a w wyjątkowych przypadkach o obniżenie zachowku (art. 997¹ § 1 k.c.).
- 5Sprawdzam testament pod kątem wydziedziczenia i akty pod kątem zrzeczenia się dziedziczenia (art. 1008 i art. 1048 § 1 k.c.).
Przykład: rodzic darował mieszkanie jednemu z dwojga dzieci
Liczby umowne: ojciec, wdowiec, ma syna i córkę. 12 lat przed śmiercią darował synowi mieszkanie. Testamentu nie ma, spadek jest pusty.
- Wartość mieszkania — stan z dnia darowizny, bez remontu syna, ceny z chwili ustalania zachowku: 600 000 zł (art. 995 § 1 k.c.).
- Podstawa — 0 zł spadku plus 600 000 zł darowizny; mimo 12 lat darowiznę się dolicza, bo syn jest spadkobiercą (art. 994 § 1 k.c.).
- Zachowek córki — jej udział ustawowy to 1/2 (art. 931 § 1 k.c.), czyli 300 000 zł, a zachowek połowa tego: 150 000 zł; przy trwałej niezdolności do pracy 200 000 zł (art. 991 § 1 k.c.).
- Kto płaci — brat jako obdarowany, w granicach wzbogacenia; jego własny zachowek zostaje przy nim (art. 1000 § 1 i § 2 k.c.).
- Opłata od pozwu — 7500 zł, czyli 5% z 150 000 zł (art. 13 ust. 2 u.k.s.c.), w sądzie okręgowym (art. 17 pkt 4 k.p.c.).
Od wezwania do zapłaty do wyroku: kolejne kroki
- 1
Opisujesz w formularzu, kto zmarł, czy był testament i jakie darowizny znasz. W ciągu 24 h roboczych bezpłatnie piszę Ci, od czego zacząć. Może to być zebranie aktów darowizn i wezwanie do zapłaty albo odpowiedź na pozew. Razem z tym przychodzi oferta z ceną i terminem, a do chwili jej akceptacji nic nie płacisz.
- 2
Zbieramy testament, akty darowizn i odpisy ksiąg wieczystych. Wyliczam zachowek osobno ze spadku i z darowizn.
- 3
Wezwanie do zapłaty i rozmowy o ugodzie. Gdy nie ma porozumienia, pozew do sądu ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (art. 39 k.p.c.). Jeżeli był nim Lublin, przy kwocie ponad 100 000 zł to Sąd Okręgowy w Lublinie (art. 17 pkt 4 k.p.c.).
- 4
Gdy bronisz się przed roszczeniem: odpowiedź na pozew z zarzutami do wyliczenia i wniosek o raty, odroczenie albo obniżenie (art. 997¹ k.c.). Krok nieodwracalny: zanim podpiszesz uznanie roszczenia, sprawdzamy wyliczenie. Uznanie przerywa przedawnienie i biegnie ono od nowa (art. 123 § 1 pkt 2 i art. 124 § 1 k.c.).
Zachowek: najczęstsze pytania.
Zachowek: podstawa prawna.
- art. 991–1011 k.c. — Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): zachowek: uprawnieni, darowizny, wycena, raty, przedawnienie, wydziedziczenie
- art. 924, art. 931–932 i art. 1048–1049 k.c. — Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): otwarcie spadku, udziały ustawowe, zrzeczenie się dziedziczenia
- art. 117–118 i art. 123–124 k.c. — Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. 2026 poz. 795): koniec i przerwanie biegu przedawnienia
- art. 17 pkt 4, art. 39, art. 278 i art. 776–777 k.p.c. — Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz.U. 2026 poz. 468): właściwy sąd, biegły, akt notarialny jako tytuł egzekucyjny
- art. 13 i art. 102 u.k.s.c. — Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz.U. 2025 poz. 1228): opłata od pozwu (ust. 2 od 23.09.2025, Dz.U. 2025 poz. 1157), zwolnienie od kosztów
Stan prawny na 10.10.2026. Aktualizacja: 10.10.2026. Autor: adw. dr Maciej Muzyka.
Zachowek: co przesłać do wstępnej analizy.
- Testament i protokół jego otwarcia i ogłoszenia, jeśli są
- Data śmierci i ostatni adres spadkodawcy
- Dokument potwierdzający, kto dziedziczy po zmarłym (postanowienie sądu albo akt notarialny), jeśli jest
- Akty notarialne darowizn albo numery ksiąg wieczystych darowanych nieruchomości, jeśli masz
- Wezwanie do zapłaty zachowku albo pozew, jeśli przyszły do Ciebie
- Lista najbliższej rodziny zmarłego: kto żyje, kto zmarł wcześniej, kto jest małoletni
Nie masz wszystkich dokumentów? Napisz, co masz. Do wstępnej analizy i oferty zwykle wystarczy kilka zdań i jeden dokument. Wstępna analiza nie jest opinią prawną ani pełnym sprawdzeniem dokumentów; szczegółowa analiza to zakres oferty.
Współwłasność i sprawy działowe
Bezpłatnie
powiem, co
trzeba zrobić.
Opisz rodzinę zmarłego i darowizny, o których wiesz: w 24 h roboczych odpiszę, od czego zacząć. Ofertę z ceną i terminem dostajesz od razu, a do jej akceptacji nic nie płacisz.
- Tajemnica adwokacka · OC
- Kancelaria w Lublinie · zdalnie w całej Polsce
- Praktyka wyłącznie w prawie nieruchomości
- adw. dr Maciej Muzyka · LUB/ADW/1702